خونریزی یا هماتوم عضلانی
خونریزی یا هماتوم داخل عضلانی
خونریزی یا هماتوم بین عضلانی
درمان پارگی‌ها و هماتوم‌های عضلانی

خونریزی یا هماتوم عضلانی

در هنگام فعالیت‌های فیزیکی جریان خون به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد. در حالت استراحت 15 درصد از برون دهی قلب در عضلات جریان دارد، در حالی‌که هنگام فعالیت‌های شدید این میزان به 75درصد می‌رسد. این میزان نشانگر آن است که در فعالیت‌های ورزشی جریان خون عضلات شدیداً افزایش می‌یابد.
هنگام آسیب‌دیدگی شدت خونریزی داخل عضله رابطه مستقیم با میزان جریان خون آن ، در زمان حادثه و نسبت غیرمستقیم با فشار داخل عضله دارد؛ یعنی چنانچه عضله در حال فعالیت شدید پاره شود، خونریزی بیشتری خواهیم داشت . پیش آگهی و تاثیرات آسیب‌دیدگی بستگی به محل آسیب دیدهگی و شدت آن دارد تا به علت آن (پارگی نوع کشیدیگی یا در اثر فشرده شدن ).
همچنین بسته به نوع ، محل و شدت خونریزی و بافت پاره شده، درمان ، التیام و توانبخشی مجدد عضو آسیب دیده فرق می‌کند و این نکته قابل ذکر است که از نظر درمانی فرقی بین پارگی‌های کششی و فشاری قایل نمی‌شویم.

1-خونریزی یا هماتوم داخل عضلانی:

خونریزی داخل عضلانی ممکن است به علت پارگی یا ضربه ایجاد شود. این خونریزی داخل غلاف عضله بوده و باعث افزایش فشار با فشردن و مسدود کردن رگ‌های خونی از ادامه خونریزی بیشتر جلوگیری می‌کند. تورم حاصله بیش از 48 ساعت طول کشیده و همراه با درد و حساسیت و اختلال حرکتی است.
خون جمع شده به وسیله اسمز، از نسوج اطراف، مایعات را به خود جذب کرده و باعث افزایش تورم شده و ممکن است کار یا فونکسیون عضله را متوقف سازد.
در خونریزی داخل عضلانی به علت بالا رفتن فشار داخل کمپارتمان (مجموعه‌ای از چند عضله که داخل یک غلاف محکم قرار گرفته و از نظر مادیس نیز تقریباً مشابه هستند)ممکن است ایجاد سندرم کمپاتمان شود که در آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت. چنانچه غلاف عضله نیز پاره شود ، خون در فضای بین عضلات پخش شده یا داخل نسوج اطراف می‌شود.

2-خونریزی یا هماتوم بین عضلانی:

هنگامی که غلاف عضله و رگ‌های خونی مجاور آن آسیب‌دیده و پاره شوند ، خونریزی بین عضلانی ایجاد می‌شود . در این نوع خونریزی ابتدا فشار ناحیه آسیب‌دیده بالا رفته و به علت پارگی غلاف عضله باعث انتشار و پخش خون شده و سپس سریعاً پایین می‌آید. به طور مشخص پس از 24 تا 48 ساعت خون‌مردگی و کبودی و تورم به علت تجمع خون ایجاد می‌شود که به علت نیروی ثقل در فاصله دورتر و پایین‌تری نسبت به محل ضایعه دیده می‌شود. نظر به این که افزایش فشار موضعی در این نوع خونریزی موقتی است، تورم زود از بین رفته و فونکسیون عضله سریعاً به حالت عادی برمی‌گردد. چنانچه اقدامات درمانی زود شروع شده و کامل باشد ، بهبودی سریع و کامل است.

درمان پارگی‌ها و هماتوم‌های عضلانی:

در صورت بروز آسیب توام با خونریزی در حین فعالیت‌های ورزشی، فرد مصدوم یا مربی وی باید با انجام اقدامات زیر، خونریزی عضلانی را بدون در نظر گرفتن علت آن کنترل یا متوقف سازد.
- توقف فعالیت ورزشی و استراحت دادن
- سرد کردن ناحیه مبتلا
- بالا نگه‌داشتن اندام صدمه دیده
- برداشتن و حذف بار اضافی از اندام مبتلا، مثلاً اگر ساق آسیب ‌دیده باشد از چوب زیربغل استفاده نموده و اگر بازو گرفتار باشد از بستن آتل استفاده شود.
به محض آسیب‌دیدگی ، دفاع بدن در مقابل خونریزی (انعقاد خون یا لخته بستن) فعال شده و تا چند ساعت ادامه دارد، ولی در 24 تا 36 ساعت اول مکانیسم ترمیم ناپایدار بوده و چنانچه ضربه مجدد وارد شده یا انقباض شدید عضلانی و یا راه رفتن روی عضو مبتلا صورت گیرد ممکن است خونریزی مجدد شروع شود.
ماساژ دادن که خود یک نوع ضربه زدن خفیف و مکرر محسوب می‌شود از 48 تا 72 ساعت اول پس از صدمات عضلانی نباید انجام شود.
چنانچه به پارگی وسیع عضلانی یا خونریزی قابل ملاحظه مظنون شویم باید سریعاً با پزشک مشورت نماییم.
عملکرد پزشک بستگی به شدت آسیب‌دیدگی خواهد داشت. چنانچه آسیب‌دیدگی شدید باشد، باید مصدوم در بیمارستان بستری و تحت نظر قرار گیرد، زیرا ممکن است خونریزی و تورم ادامه داشته و باعث بالا رفتن فشار داخل عضله و اختلال جریان خون آن شود.
چنانچه این حالت تحت مراقبت قرار نگیرد ممکن است خطرات و عوارضی را در پی داشته باشد .
در صورتی که خونریزی شدید نبوده یا در مورد شدت یا وسعت آسیب مشکوک باشیم 48 تا 72 ساعت استراحت تجویز می‌نماییم.
تشخیص قطعی در مرحله حاد مشکل است و تا 2 روز اول باید آسیب‌دیدگی را بالقوه شدید محسوب نمود.
معاینات ممتد و تکراری لازم است تا بتوانیم مابین خونریزی بین عضلانی و داخل عضلانی فرق بگذاریم.
کاهش سریع تورم و بهبود فونکسیون عضله مبین اولی است و تورم مقاوم یا فزاینده و فونکسیون ضعیف عضله نشان‌دهنده دومی است.
پس از 48 الی 72 ساعت به سؤالات زیر‌باید پاسخ داده شود.
1- آیا تورم بهبود یافته است؟ در غیر این صورت احتمالاً هماتوم (خونریزی) داخل عضلانی وجود دارد.
2- آیا خونریزی پخش و باعث کبودی در فاصله دورتری از نقطه صدمه دیده شده است؟ در غیر این صورت احتمالاً هماتوم داخل عضلانی است.
3- آیا قابلیت انقباضی عضله برگشت نموده و بهتر شده است؟ در غیر این صورت صدمه باعث هماتوم داخل عضلانی شده است.
4- آیا هماتوم حاصله در اثر پارگی کامل ایجاد شده یا پارگی ناقص آن را به وجود آورده است؟
تشخیص صحیح و دقیق، فوق‌العاده حائز اهمیت است، زیرا تمرینات زودرس در عضله‌ای که دچار خونریزی وسیع داخل عضلانی یا پارگی کامل است، باعث عوارضی از قبیل خونریزی بیشتر و افزایش تشکیل نسج اسکار می‌شود و این خود منجر به طولانی شدن پروسه التیامی شده و حتی ممکن است منجر به از کار افتادگی همیشگی شود.
درمان بعد از 72 ساعت بستگی به تشخیصی دارد که در مورد نوع پارگی ها داده شده است.
درمان بعد از 72 ساعت بعد از سپری شدن مرحله حاد اولیه، پارگی ها و خونریزی‌های بین عضلانی و خونریزی‌های داخل عضلانی خفیف را به طریق زیر درمان می‌کنیم:
- محافظت با بانداژ الاستیک (کششی و قابل ارتجاع)
- گرم کردن موضعی، گاهی اوقات گرم کردن و سرد کردن متناوب ارزشمند است.
- تمرینات عضلانی اکتیو (ارادی توسط خود فرد) با رعایت اصول مخصوص به ترتیب زیر:
1- تمرینات استاتیک بدون وزنه
2- تمرینات استاتیک با وزنه سبک
3- تمرینات دینامیک به طرز محدود و در دامنه حرکتی ارادی تا آستانه درد.
4- تمرینات دینامیک با وزنه و با افزایش تدریجی
5- تمرینات کششی و انبساطی برای بهتر کردن دامنه حرکتی
نکته قابل اهمیت این است که تمرینات عضلات متقابل را نباید فراموش کنیم.
6- تمرین و آموزش در جهت به دست آوردن نظم و هماهنگی بین حرکات که در نتیجه تاثیرات متقابل اعصاب ، عضلات، تاندون‌ها و رباط‌ها با یکدیگر حاصل می‌شود.
7- افزایش تدریجی فعالیت و بار و فضار به عضله آسیب‌دیده. چنانچه عضو مبتلا، اندام تحتانی باشد بهتر است قبل از رسیدن به مرحله دویدن ، از شنا و دوچرخه سواری استفاده شود.
8- سرانجام تمرینات مخصوص رشته ورزشی مربوطه.
چنانچه علائم ایجاد شده توسط عضله آسیب‌دیده با سرعت مناسب رو به بهبودی نرود، بررسی مجدد از نظر هماتوم (خونریزی) داخل عضلانی و میزان آسیب بافتی حائز اهمیت است. جهت روشن شدن موضوع ، پزشک دست به اقدامات زیر می‌زند:
- معاینه مجدد موضع آسیب‌دیده
- اندازه‌گیری فشار داخل عضلانی (کمپاتمان مربوطه)
- در صورت احساس مواج بودن هنگام لمس، کشیدن مایع (خونابه) با سوزن ضخیم
- درخواست رادیوگرافی نسج نرم با یا بدون تزریق ماده حاجب .(عکسبرداری رنگی)
- انجام سونوگرافی
- و در نهایت عمل جراحی
پزشک پس از تشخیص قطعی، از راه‌های درمانی متعددی بسته به نوع ضایعه استفاده می‌کند:
- محافظت با بانداژ الاستیک و اجرای برنامه منظم تمرینی که در بالا شرح داده شد.
- تجویز داورهای ضدالتهاب
- در مواردی که خونریزی وسیع و خصوصاً از نوع داخل عضلانی بوده و یا پارگی عضلانی کامل و یا ناقص ، ولی بیش از نصف قطر عضله باشد، انجام عمل جراحی ضروری است. در مورد ویژه‌ای که عضله آسیب‌دیده از نظر کار و فونکسیونی که انجام می‌دهد منحصر به فرد بوده و عضله مشابهی نداشته باشد. مثل عضله سینه‌ای بزرگ، انجام عمل جراحی ضروری است.
هدف از جراحی ، برداشتن لخته های خونی از حدفاصل دو انتهای پاره شده و ترمیم فیبرهای عضلانی به وسیله نزدیک کردن آنها با بخیه است. با این کار التیام با حداقل بافت اسکار حاصل می‌شود و همانطور که قبلاً بحث شد در بافت اسکار به علت عدم انعطاف‌پذیری آسیب‌دیدگی مجدد بیشتر اتفاق می‌افتد. معمولاً پس از جراحی، هر عضو را برای مدتی در گچ بی‌حرکت می‌کنیم.
توانبخشی مجدد: توانبخشی پس از جراحی با صحبت‌های بین پزشک و فرد ورزشکار برنامه‌ریزی شده و طی آن محل و شدت آسیب‌دیدگی در نظر گرفته می‌شود.
مطالعات نشان داده است که هر چه برنامه توانبخشی زودتر شروع شود باعث برقراری گردش خون ، تسریع در برگشت قدرت عضلانی و التیام ، سریعتر خواهد شد. با نظر پزشک بلافاصله بعد از عمل جراحی تمرینات استاتیک شروع شده و به تدریج تمرینات دینامیک و انعطاف‌پذیری آغاز می‌شود.
بازگشت به فعالیت‌های ورزشی: وقتی عضله آسیب‌دیده را التیام یافته تلقی می‌کنیم، که با انقباض کامل عاری از هر گونه درد و حساسیت باشد و هنگامی که فونکسیون کامل عضله ، انعطاف پذیری کامل مفاصل مجاور و حرکات طبیعی و موزون آنها حاصل شد، تمرینات کامل ورزشی را می‌توان از سر گرفت.
مدت التیام عضله پاره شده بسته به محل و شدت آسیب‌دیدگی آن بین 3 الی 16 هفته متغیر است.
در پارگی‌های داخل عضلانی که اغلب با آسیب بافتی مواجه هستیم معمولاً زمان التیام 2 الی 8 هفته طول می‌کشد. در حالی‌که در خونریزی‌های بین عضلانی، اغلب بعد از 1 الی 2 هفته می تواند تمرینات ورزشی را شروع کرد.
هنگام شروع مجدد فعالیت‌های ورزشی قبل از شروع تمرینات انفجاری، باید تمرینات آمادگی تدریجاً آغاز شود و ورزش‌های عضلانی پیشرونده در مقابل مقاومت انجام گیرد. پس از آسیب‌دیدگی عضلانی تا حصول بهبودی کامل، یعنی تا وقتی که هنگام ورزش‌های سنگین هیچ‌گونه دردی احساس نشود، نباید در رقابت‌های ورزشی شرکت کرد.